Klasy towarów niebezpiecznych w ADR

Każdy towar niebezpieczny należy do jakiejś klasy. Klasa mówi, które zagrożenie jest najważniejsze: wybuch, ogień, trucizna, działanie żrące czy promieniowanie. Od niej zależą nalepki ostrzegawcze, opakowanie i wiele obowiązków w czasie przewozu. ADR wyróżnia 13 klas, ponumerowanych od 1 do 9, przy czym klasy 4, 5 i 6 są podzielone. Poniżej masz przegląd, który wystarczy na egzamin.

13 klas w skrócie

Listę klas podaje ADR 2.1.1.1. Przykłady pochodzą z tabeli A w dziale 3.2.

Klasa	Nazwa w ADR	Przykład
1	Materiały wybuchowe i przedmioty z materiałami wybuchowymi	ognie sztuczne (UN 0336)
2	Gazy	propan (UN 1978)
3	Materiały zapalne ciekłe	benzyna (UN 1203), olej napędowy (UN 1202)
4.1	Materiały zapalne stałe, materiały samoreaktywne, materiały polimeryzujące i materiały wybuchowe odczulone stałe	siarka (UN 1350)
4.2	Materiały podatne na samozapalenie	fosfor biały (UN 1381)
4.3	Materiały wydzielające w zetknięciu z wodą gazy palne	węglik wapnia (UN 1402)
5.1	Materiały utleniające	chloran sodu (UN 1495)
5.2	Nadtlenki organiczne	nadtlenek organiczny typu D ciekły (UN 3105)
6.1	Materiały trujące	cyjanek potasu stały (UN 1680)
6.2	Materiały zakaźne	odpad kliniczny (UN 3291)
7	Materiały promieniotwórcze	sztuka przesyłki wyłączona (UN 2910)
8	Materiały żrące	kwas siarkowy (UN 1830)
9	Różne materiały i przedmioty niebezpieczne	baterie litowo-jonowe (UN 3480)

W wielu klasach są grupy pakowania. Pokazują stopień zagrożenia: I to duże, II średnie, a III małe zagrożenie (ADR 2.1.1.3). Klasy 1, 2, 5.2, 6.2 i 7 oraz materiały samoreaktywne klasy 4.1 nie mają grup pakowania.

Klasa 1 i klasa 2

Klasa 1: materiały wybuchowe

Klasa 1 dzieli się na sześć podklas (ADR 2.2.1.1.5). 1.1 oznacza zagrożenie wybuchem masowym, czyli takim, który praktycznie natychmiast obejmuje cały ładunek. 1.2 to zagrożenie rozrzutem, 1.3 zagrożenie pożarem z małym wybuchem lub rozrzutem. W podklasie 1.4 skutki ograniczają się w zasadzie do sztuki przesyłki. 1.5 to materiały bardzo mało wrażliwe z zagrożeniem wybuchem masowym, 1.6 przedmioty skrajnie niewrażliwe.

Do tego dochodzi litera grupy zgodności (ADR 2.2.1.1.6). Mówi, które materiały wybuchowe można ładować razem. Ognie sztuczne mają zwykle literę G, na przykład 1.4G przy UN 0336. Litera S oznacza, że skutki zostają w sztuce przesyłki, dopóki ogień jej nie uszkodzi. Podklasa i litera tworzą razem kod klasyfikacyjny, na przykład 1.1D.

Klasa 2: gazy

Gazem jest materiał, który w temperaturze 50 °C ma prężność par większą niż 300 kPa (3 bary) albo w temperaturze 20 °C pod ciśnieniem 101,3 kPa jest całkowicie w stanie gazowym (ADR 2.2.2.1.1). Według stanu ADR rozróżnia między innymi gazy sprężone, skroplone, schłodzone skroplone i rozpuszczone oraz aerozole (2.2.2.1.2). Według właściwości niebezpiecznych są grupy oznaczone literami (2.2.2.1.3):

• A duszące, O utleniające, F palne, T trujące,
• połączenia TF, TC, TO, TFC i TOC (C oznacza żrące).

Jeśli gaz ma kilka właściwości, grupy z literą T mają pierwszeństwo przed wszystkimi innymi, a grupy z literą F przed A i O. Ze stanu i grupy powstaje kod klasyfikacyjny: propan ma 2F (skroplony, palny), tlen sprężony 1O (sprężony, utleniający), chlor 2TOC.

Klasa 3: materiały zapalne ciekłe

Do klasy 3 należą ciecze o temperaturze zapłonu nie wyższej niż 60 °C (ADR 2.2.3.1.1). Temperatura zapłonu to najniższa temperatura cieczy, w której jej para tworzy z powietrzem mieszaninę palną (definicja w 1.2.1). Olej napędowy, olej gazowy i olej opałowy lekki o temperaturze zapłonu powyżej 60 °C, ale nie wyższej niż 100 °C, według uwagi do tego przepisu i tak są materiałami klasy 3, UN 1202.

Grupę pakowania wyznacza się z temperatury zapłonu i temperatury początku wrzenia (ADR 2.2.3.1.3):

• I: początek wrzenia najwyżej 35 °C,
• II: temperatura zapłonu poniżej 23 °C, początek wrzenia powyżej 35 °C,
• III: temperatura zapłonu od 23 °C do 60 °C, początek wrzenia powyżej 35 °C.

Dlatego benzyna ma II grupę pakowania, a olej napędowy III.

Klasy od 4.1 do 9

• 4.1: materiały stałe łatwo palne albo takie, które mogą się zapalić od tarcia, a także materiały samoreaktywne, polimeryzujące i materiały wybuchowe odczulone stałe (2.2.41.1.1).
• 4.2: materiały, które zapalają się same w zetknięciu z powietrzem. Piroforyczne zapalają się nawet w małych ilościach w ciągu 5 minut, samonagrzewające się nagrzewają się bez dostarczania energii z zewnątrz (2.2.42.1.1).
• 4.3: materiały, które w zetknięciu z wodą wydzielają gazy palne (2.2.43.1.1).
• 5.1: materiały, które same niekoniecznie są palne, ale oddając tlen mogą wywołać lub podsycić pożar (2.2.51.1.1).
• 5.2: nadtlenki organiczne o strukturze -O-O-. Mogą się rozkładać z wydzieleniem ciepła, a niektóre trzeba przewozić w kontrolowanej temperaturze (2.2.52.1.1, 2.2.52.1.3 i 2.2.52.1.4).
• 6.1: materiały, które nawet w małej ilości mogą zaszkodzić zdrowiu albo zabić po wdychaniu, przez skórę lub po połknięciu (2.2.61.1.1).
• 6.2: materiały, które zawierają albo mogą zawierać czynniki chorobotwórcze (2.2.62.1.1). Kategoria A, na przykład UN 2814, jest szczególnie groźna. MATERIAŁ BIOLOGICZNY, KATEGORIA B (UN 3373) nie ma w kolumnie (15) kategorii transportowej.
• 7: materiały promieniotwórcze (2.2.7.1.1). Sztuki przesyłki zalicza się do kategorii I-BIAŁA, II-ŻÓŁTA albo III-ŻÓŁTA według wskaźnika transportowego i mocy dawki na powierzchni (5.1.5.3.4).
• 8: materiały, które nieodwracalnie uszkadzają skórę albo po uwolnieniu niszczą inne towary i środki transportu (2.2.8.1.1). Typowe przykłady to kwasy i ługi.
• 9: materiały i przedmioty, których zagrożenie nie pasuje do żadnej innej klasy (2.2.9.1.1). Należą tu azbest (M1), baterie litowe i sodowo-jonowe (M4), materiały zagrażające środowisku, takie jak UN 3082 i 3077 (M6 do M8), oraz materiały o podwyższonej temperaturze, takie jak UN 3257 (M9 i M10).

Klasę widać też w numerze zagrożenia na pomarańczowej tablicy. Pierwsza cyfra pokazuje zagrożenie główne: 3 przy benzynie (33), 8 przy kwasie siarkowym (80), 9 przy UN 3257 (99).

Gdy materiał stwarza kilka zagrożeń

Wiele materiałów jest jednocześnie trujących i palnych albo żrących. O klasie decyduje zagrożenie główne. ADR 2.1.3.5.3 ustala, które zagrożenie zawsze ma pierwszeństwo: najpierw klasa 7 (poza wieloma sztukami przesyłki wyłączonymi), potem klasa 1, klasa 2, materiały wybuchowe odczulone ciekłe klasy 3, materiały samoreaktywne i materiały wybuchowe odczulone stałe klasy 4.1, materiały piroforyczne klasy 4.2, klasa 5.2, materiały klasy 6.1 o toksyczności inhalacyjnej na poziomie I grupy pakowania oraz klasa 6.2. Dla pozostałych połączeń obowiązuje tabela pierwszeństw zagrożeń w 2.1.3.10 (ADR 2.1.3.5.4).

Zagrożenia dodatkowe nie znikają. W tabeli A widać je jako dodatkowe nalepki w kolumnie (5). Metanol (UN 1230) należy do klasy 3 i ma nalepki 3 i 6.1. Chlor (UN 1017) to klasa 2 z nalepkami 2.3, 5.1 i 8. Jak wyglądają nalepki, pokazuje artykuł o nalepkach ostrzegawczych.

Rozpoznawaj klasy bez wahania

Na egzaminie zwykle wystarczy połączyć klasę, jej nazwę i nalepkę. Zacznij od klas, które widujesz na co dzień: 2, 3, 8 i 9.

W darmowym teście po każdej odpowiedzi dostajesz wyjaśnienie z podstawą prawną. W aplikacji znajdziesz wszystkie pytania o klasy i przećwiczysz tematy, które sprawiają Ci kłopot.

Źródła

ADR 2025 w polskim tekście ogłoszonym w Dz.U. 2025 poz. 642: rozdziały 2.1.1 i 2.1.3 (2.1.3.5.3, 2.1.3.5.4, 2.1.3.10), przepisy 2.2.1.1.5 i 2.2.1.1.6, 2.2.2.1.1 do 2.2.2.1.3, 2.2.3.1.1 i 2.2.3.1.3, definicje klas od 4.1 do 9 w dziale 2.2, definicja temperatury zapłonu w 1.2.1, przepis 5.1.5.3.4 oraz tabela A w dziale 3.2. Artykuł wyjaśnia podstawy. Przy klasyfikacji konkretnego materiału obowiązuje brzmienie ADR.