Przewóz butli z gazem busem i ciężarówką

Propan dla dekarza, acetylen i tlen dla spawacza, gaz płynny do nagrzewnicy na budowie: butle z gazem jeżdżą codziennie w busach i ciężarówkach. Często to kilka butli, przy których ADR nie wymaga ani pomarańczowych tablic, ani zaświadczenia ADR kierowcy. Część przepisów obowiązuje jednak zawsze i właśnie o nich najłatwiej zapomnieć przy przewozie w zamkniętym furgonie.

Kategoria i ilość: jak liczą się butle

O tym, czy ładunek mieści się w zwolnieniu z 1.1.3.6 ADR, decyduje kategoria transportowa z kolumny (15) tabeli A w dziale 3.2 oraz ilość. Dla najczęściej przewożonych gazów wygląda to tak:

Gaz	Kategoria	Nalepki	Ilość do rachunku
PROPAN (UN 1978)	2	2.1	masa netto w kg
WĘGLOWODORY GAZOWE, MIESZANINA SKROPLONA I.N.O. (UN 1965), pozycja zwykle stosowana dla gazu płynnego	2	2.1	masa netto w kg
ACETYLEN ROZPUSZCZONY (UN 1001)	2	2.1	masa netto w kg
TLEN SPRĘŻONY (UN 1072)	3	2.2 + 5.1	pojemność wodna w litrach

Przy gazach skroplonych i rozpuszczonych liczysz masę netto, przy gazach sprężonych pojemność wodną naczynia (ADR 1.1.3.6.3). Pułapką jest acetylen. Butla wygląda podobnie jak tlenowa, ale gaz jest w niej rozpuszczony, a nie sprężony. Liczysz więc kilogramy z mnożnikiem 3 dla kategorii 2, a nie litry pojemności.

Sama kategoria 2 pozwala na 333 kg, sama kategoria 3 na 1000 litrów. Przy ładunku mieszanym: ilość z kategorii 2 razy 3 plus ilość z kategorii 3 razy 1, łącznie najwyżej 1000 punktów (ADR 1.1.3.6.4). Szczegóły rachunku znajdziesz w artykule o zasadzie 1000 punktów.

Zamknięta przestrzeń ładunkowa: wentylacja i napis na drzwiach

Przy wszystkich czterech gazach tabela A w kolumnie (18) odsyła do przepisu CV36. Sztuki przesyłki powinny w miarę możliwości jechać w pojeździe odkrytym albo wentylowanym. Jeśli to niemożliwe i wieziesz butle w zamkniętym furgonie, obowiązują dwa wymagania (ADR 7.5.11, CV36):

• trzeba uniemożliwić wymianę gazu między przestrzenią ładunkową a kabiną kierowcy,
• na drzwiach przestrzeni ładunkowej musi być napis „UWAGA BRAK WENTYLACJI OTWIERAĆ OSTROŻNIE” z liter o wysokości co najmniej 25 mm, w języku wybranym przez nadawcę.

Zwolnienie z 1.1.3.6 niczego tu nie zmienia. Z rozdziału 7.5.11 wyłącza ono tylko przepis CV1 (ADR 1.1.3.6.2), więc CV36 dotyczy także dwóch butli w furgonie. Zostaje również przepis S2 (1): do przestrzeni ładunkowej pojazdu zamkniętego z gazami palnymi wchodzisz tylko z przenośnym oświetleniem, które nie może zapalić gazu (ADR 8.5, S2 (1)).

Mocowanie butli i ochrona zaworów

Przepisy CV9 i CV10 obowiązują dla wszystkich czterech gazów, bez względu na ilość (ADR 7.5.11):

• Butli nie wolno rzucać ani narażać na uderzenia. Załadunek ma wykluczać ich przewrócenie się lub spadnięcie (CV9).
• Butle leżące układa się wzdłuż albo w poprzek osi podłużnej pojazdu, a przy ścianie czołowej w poprzek. Trzeba je zaklinować, przywiązać albo unieruchomić, żeby się nie przesuwały (CV10).
• Krótkie butle o dużej średnicy, około 30 cm i więcej, mogą leżeć wzdłuż, z osłonami zaworów skierowanymi do środka pojazdu (CV10).
• Na stojąco mogą jechać butle wystarczająco stabilne albo umieszczone w urządzeniu, które chroni je przed przewróceniem (CV10).

Do tego dochodzi zwykłe zabezpieczenie ładunku: pasy, uchwyty albo kliny mają nie dopuścić do ruchu i uszkodzenia butli. Mocowanie zgodne z normą EN 12195-1:2010 spełnia ten wymóg (ADR 7.5.7.1).

Zawory muszą same wytrzymać uszkodzenie bez wycieku albo być chronione, np. kołpakiem z otworami wentylacyjnymi, kołnierzem ochronnym, ramą ochronną albo skrzynią (ADR 4.1.6.8). Jeśli butla ma kołpak, zakładasz go także na krótki kurs.

Nalepki i ładowanie razem

Każda butla ma numer UN i nalepki ostrzegawcze z kolumny (5) tabeli A. Propan, gaz płynny i acetylen mają nalepkę 2.1 (gaz palny). Tlen ma nalepkę 2.2 i dodatkowo 5.1, bo jest utleniaczem. Na butlach nalepki mogą być zmniejszone według ISO 7225 i umieszczone na niecylindrycznej części butli, czyli na szyjce (ADR 5.2.2.2.1.2).

Gaz palny i tlen mogą jechać jednym pojazdem. Tabela w 7.5.2.1 ADR dopuszcza ładowanie razem sztuk przesyłki z nalepkami 2.1, 2.2 i 5.1 i nie wymaga przy tym żadnego odstępu. Dużych nalepek na pojeździe przy butlach nie stosujesz: dział 5.3 wymaga ich przy sztukach przesyłki tylko dla klas 1 i 7 (ADR 5.3.1.5).

Kiedy kierowca potrzebuje zaświadczenia ADR

Do 1000 punktów włącznie odpadają m.in. pomarańczowe tablice, instrukcje pisemne i zaświadczenie ADR kierowcy (ADR 1.1.3.6.2). Kierowca musi wtedy przejść przeszkolenie zgodne z działem 1.3, dopasowane do swoich zadań (ADR 8.2.3). Zostają też dokument przewozowy, gaśnica z co najmniej 2 kg proszku i zakaz palenia przy ładunku (ADR 8.1.2.1 (a), 8.1.4.2 i 8.3.5).

Powyżej limitu stosujesz pełne ADR. Pojazd ma pomarańczowe tablice z przodu i z tyłu (ADR 5.3.2.1.1), a kierowca ważne zaświadczenie ADR z kursem podstawowym (ADR 8.2.1.1 i 8.2.1.2). Przy pojeździe do 3,5 t na pokładzie są wtedy dwie gaśnice o łącznej pojemności co najmniej 4 kg proszku (ADR 8.1.4.1).

Niektóre gazy w ogóle nie podlegają ADR. Chodzi o gaz w zbiorniku, z którego pojazd zasila silnik albo urządzenie pracujące w czasie przewozu, np. agregat chłodniczy. Dotyczy to też gazu w gaśnicach pojazdu i w urządzeniach chłodzących lub grzewczych działających podczas przewozu, razem z naczyniami zapasowymi (ADR 1.1.3.2 (a), (d) i (e)). Butla propanu do palnika na budowie do nich nie należy, bo jest ładunkiem.

Przećwicz pytania o butle

Butle z gazem często pojawiają się na egzaminie ADR: rachunek z 1.1.3.6, CV36, ładowanie razem. W darmowym teście po każdej odpowiedzi dostajesz wyjaśnienie z podstawą prawną. W aplikacji znajdziesz więcej pytań o klasę 2 i zwolnienia.

Źródła

ADR 2025 w polskim tekście ogłoszonym w Dz.U. 2025 poz. 642: przepisy 1.1.3.2 i 1.1.3.6, tabela A w dziale 3.2 (UN 1001, 1072, 1965, 1978, kolumny (5), (15), (18) i (19)), przepis 4.1.6.8, 5.2.2.2.1.2, 5.3.1.5 i 5.3.2.1, 7.5.2.1, 7.5.7.1 oraz rozdział 7.5.11 (CV9, CV10, CV36), rozdziały 8.1.2, 8.1.4, 8.2.1, 8.2.3, 8.3.5 i dział 8.5 (S2). Artykuł wyjaśnia podstawy. Przy konkretnym przewozie obowiązuje brzmienie ADR.