Przewóz baterii litowych według ADR

Akumulatory do rowerów elektrycznych, elektronarzędzi, laptopów i magazynów energii jadą dziś w niemal każdym kursie. W ADR należą do klasy 9. Czy przesyłka wymaga pełnych przepisów, czyli nalepki, dokumentu przewozowego i kategorii transportowej, czy wystarczy znak na kartonie, zależy od trzech rzeczy: jaka to bateria, jak duża i czy jest sprawna. O to samo pytają na egzaminie ADR.

Właściwy numer UN

Ogniwa i baterie, które zawierają lit w jakiejkolwiek postaci, przypisuje się do jednego z czterech numerów UN (ADR 2.2.9.1.7.1):

Numer UN	Co jedzie
UN 3480	baterie litowo-jonowe, luzem
UN 3481	baterie litowo-jonowe zawarte w urządzeniu albo zapakowane z urządzeniem
UN 3090	baterie z litem metalicznym, luzem
UN 3091	baterie z litem metalicznym zawarte w urządzeniu albo zapakowane z urządzeniem

„Zawarte w urządzeniu” oznacza, że akumulator siedzi w sprzęcie, na przykład we wkrętarce. „Zapakowane z urządzeniem” to sytuacja, gdy wkrętarka i zapasowy akumulator leżą w jednym kartonie. Urządzenia napędzane bateriami litowymi, takie jak kosiarki czy modele samolotów, też trafiają pod UN 3091 albo UN 3481 (ADR 3.3.1, przepis szczególny 388). Baterie zamontowane na stałe w kontenerze, które dostarczają energię wyłącznie na zewnątrz, mają osobną pozycję UN 3536 (ADR 3.3.1, przepis szczególny 389). W tabeli A są też baterie sodowo-jonowe z elektrolitem organicznym, UN 3551 i UN 3552, również z nalepką 9A.

Bez badań UN 38.3 bateria nie pojedzie

Żeby bateria litowa mogła być przewożona pod tymi numerami, musi spełnić kilka warunków (ADR 2.2.9.1.7.1 lit. a–g):

• Każde ogniwo i każda bateria odpowiada typowi, który przeszedł wszystkie badania z Podręcznika badań i kryteriów, część III, podsekcja 38.3.
• Ma zabezpieczające urządzenie odpowietrzające albo jest tak skonstruowana, że w normalnych warunkach przewozu nie dojdzie do jej gwałtownego rozerwania. Ma też skuteczne zabezpieczenie przed zwarciem zewnętrznym.
• Baterie z ogniwami połączonymi równolegle mają ochronę przed niebezpiecznym prądem wstecznym, np. diody albo bezpieczniki.
• Produkcja przebiega według programu zapewnienia jakości.
• Producent i kolejni dystrybutorzy ogniw i baterii wyprodukowanych po 30 czerwca 2003 r. udostępniają podsumowanie badań według 38.3.5. Nie dotyczy to baterii guzikowych zamontowanych w urządzeniach.

Baterie litowe, które nie spełniają tych wymagań ani warunków przepisów szczególnych 188, 230, 310, 636 lub 670, są wyłączone z przewozu (ADR 2.2.9.2). Odrębne zasady mają prototypy i małe serie produkcyjne (przepis szczególny 310) oraz baterie uszkodzone (przepis szczególny 376).

Małe baterie i przepis szczególny 188

Małe ogniwa i baterie nie podlegają pozostałym przepisom ADR, jeśli spełniają wszystkie warunki przepisu szczególnego 188 (ADR 3.3.1):

• Ogniwo: najwyżej 1 g litu (lit metaliczny) albo najwyżej 20 Wh (litowo-jonowe).
• Bateria: najwyżej 2 g litu łącznie albo najwyżej 100 Wh. Na obudowie baterii litowo-jonowej musi być podana energia w Wh, chyba że wyprodukowano ją przed 1 stycznia 2009 r.
• Opakowanie: ogniwa i baterie luzem w opakowaniach wewnętrznych, które całkowicie je zamykają i chronią przed zwarciem, do tego wytrzymałe opakowanie zewnętrzne.
• Próba zrzutu: sztuka przesyłki wytrzymuje upadek z 1,2 m bez uszkodzenia baterii, o ile nie są zamontowane w urządzeniu.
• Masa: najwyżej 30 kg brutto na sztukę przesyłki, chyba że baterie są w urządzeniu albo zapakowane z urządzeniem.

Każda taka sztuka przesyłki dostaje znak dla baterii: prostokąt lub kwadrat z czerwoną kreskowaną ramką, a w nim czarny symbol grupy ogniw, z których jedno jest uszkodzone i płonie, nad numerem UN. Ma co najmniej 100 × 100 mm, a przy małej sztuce przesyłki może mieć 100 × 70 mm (ADR 5.2.1.9). Starsza wersja znaku, stosowana do 31 grudnia 2022 r., miała jeszcze miejsce na numer telefonu. Można ją stosować do 31 grudnia 2026 r. (ADR 1.6.1.49). Znaku nie trzeba na sztukach przesyłki zawierających wyłącznie baterie guzikowe zamontowane w urządzeniach ani na przesyłce złożonej z najwyżej dwóch sztuk, z których każda ma co najwyżej cztery ogniwa albo dwie baterie zamontowane w urządzeniu (przepis szczególny 188 lit. f).

Kiedy obowiązuje całe ADR

Większe baterie jadą jako towar niebezpieczny klasy 9. Według tabeli A dla UN 3090, 3091, 3480 i 3481 obowiązuje:

• Nalepka 9A na sztuce przesyłki: w górnej części siedem czarnych pasów, w dolnej baterie, z których jedna się pali (ADR 5.2.2.2.2). Pozostałe wzory opisuje artykuł o nalepkach ostrzegawczych.
• Duża nalepka ostrzegawcza na pojeździe lub kontenerze: zawsze wzór 9, nigdy 9A (ADR 5.3.1.1.4).
• Kategoria transportowa 2, czyli przy zwolnieniu najwyżej 333 kg na jednostkę transportową (ADR 1.1.3.6.3). Jak liczyć to razem z innymi towarami, pokazuje zasada 1000 punktów.
• Kod ograniczeń przewozu przez tunele E. Przewozu w ilościach ograniczonych nie ma, w kolumnie 7a stoi 0.

Baterie uszkodzone i przeznaczone do recyklingu

Bateria jest uszkodzona lub wadliwa, gdy przestała odpowiadać badanemu typowi. Chodzi między innymi o baterie, które wyciekły lub odgazowały, mają uszkodzenia mechaniczne albo nie da się ich zdiagnozować przed przewozem (ADR 3.3.1, przepis szczególny 376). Dla nich:

• pakowanie według instrukcji P908, a w dużym opakowaniu według LP904;
• jeśli w normalnych warunkach przewozu bateria może się zapalić, niebezpiecznie nagrzać albo wydzielać trujące, żrące lub zapalne gazy, obowiązuje P911 albo LP906;
• na sztuce przesyłki napis „USZKODZONE/WADLIWE BATERIE LITOWO-JONOWE” albo „USZKODZONE/WADLIWE BATERIE LITOWE METALICZNE”, a w dokumencie przewozowym zapis „Przewóz zgodny z przepisem szczególnym 376”.

Zużyte baterie jadące do utylizacji lub recyklingu można pakować według P909, także razem z bateriami innego rodzaju. Wymagania z 2.2.9.1.7.1 lit. a–g ich nie dotyczą, a sztuki przesyłki oznacza się napisem „BATERIE LITOWE DO UTYLIZACJI” albo „BATERIE LITOWE DO RECYKLINGU”. Jeśli któraś z nich jest uszkodzona, wraca przepis szczególny 376 (ADR 3.3.1, przepis szczególny 377).

Przećwicz to od razu

Przy bateriach litowych łatwo pomylić znak dla baterii z nalepką 9A. Najpierw ustal, jakiego oznakowania wymaga dana przesyłka, dopiero potem ucz się wyjątków. Co jeszcze należy do klasy 9, wyjaśnia artykuł o klasach towarów niebezpiecznych.

W darmowym teście po każdej odpowiedzi dostajesz wyjaśnienie z podstawą prawną. W aplikacji ćwiczysz wszystkie pytania o klasę 9, aż wejdą w krew.

Źródła

ADR 2025 w polskim tekście ogłoszonym w Dz.U. 2025 poz. 642: 1.6.1.49, 2.2.9.1.7.1 i 2.2.9.2, tabela A w dziale 3.2 (UN 3090, 3091, 3480, 3481, 3536, 3551, 3552), przepisy szczególne 188, 376, 377, 388 i 389 w dziale 3.3, 1.1.3.6, 5.2.1.9, 5.2.2.2.2 i 5.3.1.1.4. Artykuł wyjaśnia podstawy. Przy konkretnej przesyłce obowiązuje brzmienie ADR.